Camus en terreur als irrationeel fenomeen

CITAAT

“En Algérie, comme ailleurs, le terrorisme s’explique par l’absence d’espoir. Il naît toujours et partout, en effet, de la solitude, de l’idée qu’il n’y a plus de recours ni d’avenir, que les murs sans fenêtres sont trop épais et que, pour respirer seulement, pour avancer un peu, il faut les faire sauter. »

« …l’action terroriste et la répression sont, en Algérie, deux forces purement négatives, vouées toutes deux à la destruction pure, sans autre avenir qu’un redoublement de fureur et de folie. […] Le terrorisme algérien est une erreur sanglante, à la fois en lui-même et dans ses conséquences. Il l’est en lui-même et dans ses conséquences. Il l’est en lui-même parce qu’il tend, par la force des choses, à devenir raciste à son tour et, débordant ses inspirateurs mêmes, à cesser d’être l’instrument contrôlé d’une politique pour devenir l’arme folle d’une haine élémentaire. »


REFERENTIE

Albert Camus, Terrorisme et répression, artikel verschenen in L’Express van 9 juli 1955, in : Levi-Valensi, Jacqueline e.a. (éds) Réflexions sur le terrorisme, Albert Camus, 2002, eerste citaat blz. 136, tweede citaat blz. 139-140.


COMMENTAAR

Het eerste citaat heb ik al in mijn eertse blog over Albert Camus vermeld. Ik wil hier enkel beklemtonen dat wat de filosoof Camus in 1955 schreef bevestigd wordt door sociologen zoals Durodie en Furedi (zie ook vorige blogs) die eenzaamheid en uitzichtloosheid beschouwen als een van de redenen voor terreur.

Het tweede citaat vind ik belangrijk omdat het wijst op een gevaarlijke tendens: de omslag van instrumentele terreur naar losgeslagen terreur. Camus wijst op het gevaar van de terreur die zich niet meer ziet of beleeft als middel naar iets anders, maar als een doel op zich. Daar waar Hegel en Sartre terreur als rationeel zien in het kader van het verwerven van vrijheid, wijst Camus op het gevaar van het verabsoluteren van vrijheid als ultiem doel. In een vorige blog over Berlin heb ik al gewezen op het verschil tussen negatieve vrijheid (zich bevrijden van) die een noodzakelijke voorwaarde is naar een tweede moment: de positieve vrijheid (vrij zijn voor) die een keuze impliceert voor iets dat buiten die vrijheid zelf ligt. Hier is plaats voor een constructief doel, op individueel of maatschappelijk vlak.
Hier ligt m.i. ook een mogelijk verband tussen de twee citaten: terroristische aanslagen die gepleegd worden uit eenzaamheid of frustratie hebben géén doel buiten de daad zelf, en zijn irrationeel.
Vandaar dat ik sympathie heb voor het pleidooi van Camus voor redelijkheid om vrede te bereiken. Redelijkheid en dialoog lijken mij te verkiezen boven geweld en terrorisme, al moet ik Sartre gelijk geven waar deze laatste meent dat voorbij een bepaald punt dialoog bijna niet meer mogelijk is. Redelijkheid en dialoog zijn ver van evident, en uiteraard ook niet gemakkelijk. Het citaat is mijn volgende blog zal dan ook over dialoog gaan.